Ο δραστικός περιορισμός έως 40% των θερμίδων μπορεί να επιβραδύνει τη γήρανση των κυττάρων, ακόμα και να παρατείνει τη διάρκεια ζωής, σύμφωνα με παλαιότερες μελέτες. Αμερικανοί επιστήμονες βρήκαν τον τρόπο να μιμούνται τα αντιγηραντικά οφέλη του θερμιδικού περιορισμού, αναπτύσσοντας ένα πειραματικό φάρμακο, που δρα στον εγκέφαλο, καθυστερώντας την εκφύλισή του.

Όπως αναφέρεται σε άρθρο του επιστημονικού εντύπου The Journal of Neuroscience, τα πρώτα πειράματα σε ζώα είναι πολύ ενθαρρυντικά και μπορεί στο μέλλον να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός φαρμάκου που, αν αποδειχτεί ασφαλές, θα επιβραδύνει την εκδήλωση της άνοιας στον άνθρωπο.

Η απώλεια νευρώνων και η συνακόλουθη έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών συνοδεύουν την τρίτη ηλικία, ενώ επιταχύνονται δραματικά στις περιπτώσεις άνοιας και νόσου Αλτσχάιμερ. Η νέα μελέτη, που έγινε σε ποντίκια, γεννά την ελπίδα ότι μελλοντικά οι επιστήμονες θα μπορούσαν να αναπτύξουν φάρμακα, τα οποία θα προστατεύουν τα εγκεφαλικά κύτταρα και θα αποτρέπουν τη νευρωνική και νοητική εκφύλιση.

Οι ερευνητές του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και του Ιατρικού Ινστιτούτου «Χάουαρντ Χιουζ», με επικεφαλής τους Δρ Λι-Χουέι Τσάι και Γιοχάνες Γκρεφ, ανέπτυξαν μια φαρμακευτική ουσία που ενεργοποιεί ένα ένζυμο, τη σιρτουίνη 1 (SIRT1), στα εγκεφαλικά κύτταρα και επιβραδύνει την εκφύλισή τους.

Οι ερευνητές εστιάστηκαν στο πώς ο θερμιδικός περιορισμός επιδρά στα κύτταρα του εγκεφάλου και έδειξαν ότι η μείωση κατά 30% στη λήψη θερμίδων από τα πειραματόζωα αύξησε το επίπεδο του ενζύμου SIRT1 στον εγκέφαλό τους, κάτι που καθυστέρησε τη φυσιολογική απώλεια των νευρώνων λόγω ηλικίας. Μετά από τρεις μήνες αυστηρής δίαιτας, τα ποντίκια είχαν καλύτερες επιδόσεις στα τεστ μνήμης σε σχέση με άλλα τρωκτικά που έτρωγαν κανονικά.

Στη συνέχεια, οι επιστήμονες μιμήθηκαν τον θερμιδικό περιορισμό, χορηγόντας στα ποντίκια ένα φάρμακο που ενεργοποιούσε το SIRT1 στον εγκέφαλο. Και σε αυτή την περίπτωση, τα πειραματόζωα (που πλέον δεν έκαναν δίαιτα) τα πήγαν καλύτερα στα τεστ που ακολούθησαν, σε σχέση με τα ζώα που δεν είχαν πάρει το φάρμακο.

Έτσι, για πρώτη φορά, οι ερευνητές απέδειξαν ότι ένα συνθετικό μόριο (που θα μπορούσε να ληφθεί και σε μορφή χαπιού) είναι σε θέση να αποτρέψει τον εκφυλισμό των εγκεφαλικών κυττάρων. Βέβαια, παραμένει ακόμα αμφισβητούμενο κατά πόσο ο περιορισμός των θερμίδων όντως μπορεί να παρατείνει το προσδόκιμο ζωής.

Παλαιότερες μελέτες σε ποντίκια και σκουλήκια έχουν δείξει ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό, αλλά άλλες έρευνες σε μαϊμούδες δεν έχουν καταλήξει σε οριστικά συμπεράσματα. Ανάλογες μελέτες σε ανθρώπους δεν έχουν γίνει ακόμα, αν και είναι αμφίβολο ότι κάποιος θα ήταν διατεθειμένος να ζήσει επί χρόνια σε μερική ασιτία προκειμένου να παρατείνει τη ζωή του.

Οι ερευνητές τόνισαν ότι τα ευρήματά τους πρέπει να μελετηθούν περαιτέρω, ώστε να υπάρξει επιβεβαίωση ότι η αύξηση του επιπέδου του συγκεκριμένου ενζύμου μέσω ενός χαπιού θα ωφελήσει πράγματι την υγεία του εγκεφάλου των ηλικιωμένων. Αν όντως αυτό αποδειχτεί, τότε ένα τέτοιο φάρμακο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά κατά της νόσου Αλτσχάιμερ.

Πάντως οι ερευνητές του ΜΙΤ προειδοποίησαν ότι ακόμα και αν τελικά αναπτυχθεί αυτό το σκεύασμα, δύσκολα θα είναι απαλλαγμένο παρενεργειών ή θα μπορεί να αποτρέψει πλήρως την εκδήλωση της εκφύλισης του εγκεφάλου. «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι μπορούμε να καθυστερήσουμε την νευροεκφύλιση, όμως έχουμε ακόμα πολύ δρόμο ωσότου εμποδίσουμε τη νόσο. Μπορούμε πάντως να ελπίσουμε ότι θα πετύχουμε την καθυστέρηση της εμφάνισής της» δήλωσαν οι Δρ Τσάι και Γκρεφ.

Όσοι παίρνουν βενζοδιαζεπίνες για να κοιμηθούν το βράδυ ή για να ηρεμήσουν, έχουν κατά 50% περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν άνοια, προειδοποιούν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

Και προσθέτουν πως ο δυνητικός κίνδυνος είναι τόσο μεγάλος, ώστε οι γιατροί θα πρέπει να ζυγίζουν προσεκτικά τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους πριν τους τα χορηγήσουν.

Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι ποσοστό έως 8% των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών έχουν πάρει βενζοδιαζεπίνες τα τελευταία χρόνια για να αντιμετωπίσουν την αϋπνία ή το άγχος.

Ωστόσο, ολοένα περισσότερες μελέτες αποκαλύπτουν ότι τα φάρμακα αυτά μπορεί να έχουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες – μεταξύ αυτών αυξημένο κίνδυνο για πτώσεις, προβλήματα μνήμης, κρίσεις πανικού και πρόωρο θάνατο.

Η νέα μελέτη, που δημοσιεύεται στην «Βρετανική Ιατρική Επιθεώρηση» (BMJ), διεξήχθη σε 1.063 άνδρες και γυναίκες ηλικίας άνω των 65 ετών, τους οποίους παρακολούθησαν οι ερευνητές επί 20 χρόνια.

Οι εθελοντές της μελέτης κατάγονται από την νοτιοδυτική Γαλλία, καθώς οι ερευνητές του Χάρβαρντ συνεργάστηκαν με συναδέλφους τους από το Πανεπιστήμιο του Μπορντώ για να την πραγματοποιήσουν.

Κατά την έναρξη της μελέτης, κανένας από τους εθελοντές δεν είχε άνοια, ούτε έπαιρνε βενζοδιαζεπίνες.

Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, οι 253 από αυτούς είχαν εκδηλώσει άνοια. Όπως έδειξε η ανάλυση των στοιχείων, απ’ όσους δεν είχε χρειαστεί να πάρουν βενζοδιαζεπίνες, το 3,2% είχαν παρουσιάσει άνοια.

Απ’ όσους όμως είχαν πάρει τα φάρμακα, άνοια παρουσίασε το 4,8%. Οι ασθενείς αυτοί είχαν πάρει βενζοδιαζεπίνες τουλάχιστον μία φορά και επί τουλάχιστον μία εβδομάδα.

«Δεδομένης της εκτάσεως χορήγησης των βενζοδιαζεπινών και του αριθμού των δυνητικών ανεπιθύμητων ενεργειών, η άνευ διακρίσεων εκτενής χρήση βενζοδιαζεπινών θα πρέπει να αποφεύγεται», καταλήγουν οι ερευνητές στο άρθρο τους.

Οι βενζοδιαζεπίνες είναι συνταγογραφούμενα φάρμακα και δρουν αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδονται τα χημικά μηνύματα από το ένα κύτταρο του εγκεφάλου στο άλλο, ασκώντας έτσι ηρεμιστική δράση.

Οι επιστήμονες όμως πιστεύουν ότι την ίδια στιγμή επεμβαίνουν σε χημικές ουσίες του εγκεφάλου που λέγονται νευροδιαβιβαστές, και ίσως γι’ αυτό προκαλούν σε κάποιους ασθενείς άνοια.

Τα τελευταία 20 χρόνια, η χορήγησή τους γίνεται με μεγαλύτερη φειδώ, επειδή υπάρχουν φόβοι πως προκαλούν εθισμό στους ασθενείς. Ωστόσο παραμένουν ένα από τα ευρύτερα χορηγούμενα φάρμακα και πολλοί ασθενείς τα παίρνουν επί χρόνια.

Στην οικογένεια των βενζοδιαζεπινών ανήκουν δεκάδες φάρμακα, όπως η βρωμαζεπάμη, η αλπραζολάμη, η αλαζεπάμη, η κλοβαζάμη, η διαζεπάμη, η νιτραζεπάμη, η λοραζεπάμη, η ετιζολάμη κ.λ.π.

«Υπάρχει ενδεχόμενο αυτά τα φάρμακα να είναι στ’ αλήθεια επιβλαβή και, εάν επιβεβαιωθούν τα ευρήματα της μελέτης μας, θα υπάρχει πρόβλημα», δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής δρ Τομπάιας Κουρθ, αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας στο Χάρβαρντ και διευθυντής Έρευνας στη Νευροεπιδημιολογία στο Εθνικό Ίδρυμα Υγείας & Ιατρικής Έρευνας (INSERM) της Γαλλίας και στο Πανεπιστήμιο του Μπορντώ.

«Τα φάρμακα αυτά σαφώς παρέχουν οφέλη, αλλά θα πρέπει να χορηγούνται με κατάλληλο τρόπο».

«Δεν είναι η πρώτη φορά που η λήψη βενζοδιαζεπινών συσχετίζεται με αρνητικές συνέπειες στη νόηση», δήλωσε εκπρόσωπος της βρετανικής Εταιρείας Αλτσχάιμερ. «Με αυτή τη νέα, μακροχρόνια μελέτη να προστίθεται στα υπάρχοντα στοιχεία, καθίσταται σαφές πόσο σημαντικό είναι να ελέγχεται προσεκτικά ο τρόπος χρήσης των θεραπειών για τα προβλήματα άγχους και ύπνου».

Πέρυσι, μελέτη του Πανεπιστημίου του Κάρντιφ έδειξε πως όσοι παίρνουν βενζοδιαζεπίνες διατρέχουν κατά 60% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας. Σε εκείνη τη μελέτη είχαν συμμετάσχει 1.160 άνδρες, ηλικίας 45 έως 85 ετών, το 9% εκ των οποίων είχαν πάρει βενζοδιαζεπίνες τουλάχιστον μία φορά τις δύο τελευταίες δεκαετίες.

Νωρίτερα εφέτος, εξάλλου, επιστήμονες από τις ΗΠΑ ανακάλυψαν ότι τα φάρμακα αυξάνουν τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου.

Η μελέτη τους έδειξε πως ακόμα και οι ασθενείς που έπαιρναν μόλις 4 έως 18 χάπια τον χρόνο είχαν 3,6 φορές περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν πρόωρα.

Όσοι, δε, έπαιρναν πάνω από 132 χάπια τον χρόνο, είχαν 5,3 φορές περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν πρόωρα.

Υπολογίζεται ότι στην χώρα μας πάνω από 200.000 άνθρωποι έχουν άνοια, με περισσότερους από έξι στους δέκα από αυτούς να πάσχουν από νόσο Αλτσχάιμερ.